Susza hydrologiczna w Polsce – przyczyny występowania i konsekwencje dla zasobów wodnych
Gdy rzeki płyną coraz płycej, a pod ziemią ubywa wody, nie wystarczy jedna burza, by odwrócić bieg wydarzeń. Susza hydrologiczna w Polsce trwa miesiącami: w ciągu roku IMGW-PIB wydał dziesiątki ostrzeżeń, a setki stacji notują przepływy poniżej normy. Tekst omawia przyczyny tego zjawiska, skutki dla ekosystemów, zbiorników i ujęć wody oraz kierunki adaptacji gospodarki wodnej.
Czym jest susza hydrologiczna i jak różni się od pozostałych faz suszy
Susza hydrologiczna to nie to samo co upalne lato bez deszczu. Opisuje stan, w którym zasoby wodne powierzchniowe i podziemne są zmniejszone, a rzeki niosą mniej wody, niż wynikałoby z wielolecia. Od pierwszego dnia bez opadów do tego momentu mija zwykle sporo czasu. Woda w zlewni ma bowiem swoje zapasy: glebę, torfowiska, warstwy wodonośne. Dopiero gdy zaczynają się wyczerpywać, korytom brakuje zasilania.
Sekwencja zjawiska: od deficytu opadów po stan hydrogeologiczny
W cyklu rozwojowym suszy wyróżnia się cztery etapy. Zaczyna się od suszy atmosferycznej: brak opadów przez 20 dni, wysoka temperatura i niska wilgotność powietrza, za którymi stoi wyżowa cyrkulacja napędzająca napływ ciepłych, suchych mas powietrza. Potem następuje susza glebowa, czyli niedobór wody dostępnej dla roślin. Na tym etapie obfite opady jeszcze szybko uzupełniają zasoby w strefie aeracji.
Trzeci etap to właśnie susza hydrologiczna: zmniejszone zasoby wód powierzchniowych i podziemnych, a późniejsza regeneracja wód podziemnych jest długotrwała. Czwarty, susza hydrogeologiczna, jest następstwem przedłużającej się suszy hydrologicznej. Im dalej w sekwencji, tym słabiej pomaga pojedynczy deszcz.
Wskaźnik SNQ jako granica przepływu niżówkowego
Gdy mówimy o niżówce, chodzi o okres, w którym przepływ w rzece spada poniżej ustalonego progu. W praktyce stosowanym punktem odniesienia jest SNQ, czyli średni niski przepływ z wielolecia. Według stanu na 30 października 2026 r. na 187 stacjach przepływy były mniejsze od SNQ. To dobra miara, bo nie zależy od wrażenia „mało wody”: każdy wodowskaz ma własną historię, a próg odnosi bieżący przepływ do tego, co dla danego przekroju jest zwykle niskie.
Główne przyczyny deficytu wód powierzchniowych w Polsce
Za niedobór wody w rzekach nie odpowiada jeden czynnik. Klimat odbiera zlewniom zasilanie, a gospodarka przyspiesza to, co zostaje.
Bezśnieżne zimy i zanik zasilania roztopowego
Śnieg działa jak magazyn, który oddaje wodę stopniowo, wiosną. Gdy zimy są ciepłe i bezśnieżne, opad spływa od razu, a zlewnia wchodzi w sezon wegetacyjny z mniejszym zapasem. W rzekach górskich i podgórskich różnicę widać najszybciej: karpackie dopływy Wisły, takie jak San, Wisłoka, Dunajec, Raba i Skawa, znalazły się latem 2026 r. wśród odcinków objętych ostrzeżeniami.
Wzrost temperatur i zmiana reżimu opadów na deszcze nawalne
Wyższa temperatura zwiększa ewapotranspirację, czyli łączne parowanie z gleby i roślin, więc ta sama ilość opadów daje mniej wody w rzece. Deszcz nawalny pogarsza sprawę: sucha, utwardzona gleba nie zdąży go wchłonąć, a woda spływa powierzchniowo, zamiast zasilać warstwy podziemne. Dlatego, jak zauważają Wody Polskie, jeden intensywny deszcz nie wystarczy, by przywrócić normalne poziomy wody.
Wpływ melioracji odwadniających i regulacji koryt rzecznych
Rowy melioracyjne i skrócone, pogłębione koryta robią to, do czego zostały zbudowane: szybko odprowadzają wodę. W czasie nadmiaru to zaleta, w czasie suszy wada, bo te same koryta przyspieszają utratę zapasów. Mechanizm drenażu jest prosty: gdy zwierciadło wód gruntowych leży wyżej niż dno koryta, woda sączy się do rzeki, a gdy opadów brakuje, taki drenaż stopniowo opróżnia zlewnię. W długim deficycie opadowym to właśnie zasilanie podziemne utrzymuje przepływ, aż samo się wyczerpie.
Monitorowanie zjawiska: kryteria i dane IMGW-PIB
Skalę suszy hydrologicznej w Polsce widać w danych IMGW-PIB. Według stanu na 30 października 2026 r. instytut utrzymywał 67 ostrzeżeń przed suszą hydrologiczną dla zlewni i odcinków rzek. Najwięcej nowych wydano w lipcu (21) i w sierpniu (16), kiedy zjawisko objęło Wisłę, górną i środkową Odrę oraz karpackie dopływy Wisły.
Dłuższy jest czas trwania niż liczba alertów. Ostrzeżenie dla górnej Warty z Liswartą obowiązuje nieprzerwanie od 17 kwietnia, czyli od ponad sześciu miesięcy. To pokazuje przewlekły charakter zjawiska: nie epizod po fali upałów, lecz stan, który przechodzi przez kolejne pory roku.
Obraz stacji jest równie czytelny. Tego samego dnia 63% stacji hydrologicznych notowało stany w strefie wody niskiej, 35% w strefie wody średniej, a zaledwie 2% w strefie wody wysokiej. Strefy stanów to pierwsza warstwa oceny, a przepływ względem SNQ druga, ostrzejsza: 187 stacji zeszło poniżej tej wartości.
Wpływ suszy hydrologicznej na ekosystemy rzeczne i retencję zbiornikową
Gdy przepływ maleje, woda w rzece nagrzewa się szybciej, a mniej jej rozcieńcza zrzuty. Skutki fizykochemiczne są dobrze znane z hydrobiologii: cieplejsza woda zawiera mniej tlenu, ryby i bezkręgowce znoszą to coraz gorzej, a przy dużej ilości biogenów rośnie ryzyko zakwitów i eutrofizacji.
Zbiorniki retencyjne łagodzą część tych skutków, ale też mają swoje granice. Według stanu na 30 października zbiorniki monitorowane przez Wody Polskie gromadziły łącznie ok. 1,32 mld m³ wody, czyli ok. 58,5% pojemności przy normalnym poziomie piętrzenia, która wynosi ok. 2,26 mld m³. Zapas jest więc znaczący, lecz nie pełny, a przy dalszym braku zasilania z rzek wypuszczanie wody na potrzeby żeglugi, energetyki czy zachowania przepływu w korycie szybko go uszczupla.
Przejście niżówki w suszę hydrogeologiczną i zagrożenie dla ujęć wody
Najgroźniejsza cecha suszy hydrologicznej to opóźnienie. Zwierciadło pierwszego poziomu wód podziemnych opada później niż stany w rzekach, a podnosi się jeszcze wolniej. Dlatego nawet gdy opady wrócą, rzeki mogą odżyć wcześniej niż warstwy wodonośne, które odbudowują się długo. W bilansie zlewni oznacza to, że rzeka oddaje do koryta zasoby zgromadzone w poprzednich latach, a nie nadąża ich odbudowywać.
Praktyczne ryzyko dotyczy przede wszystkim płytkich studni gospodarskich, które czerpią z pierwszego poziomu wodonośnego, i ujęć komunalnych zasilanych częściowo wodą z rzek. Susza glebowa i atmosferyczna mogą ustąpić po obfitych opadach, a hydrogeologiczna wymaga na to znacznie więcej czasu.
Kierunki adaptacji gospodarki wodnej i odwracanie trendu
Skuteczność działań zależy od tego, kto dysponuje terenem, kto podejmuje decyzje przestrzenne i inwestycyjne oraz kto ma ustawowe kompetencje do gospodarowania wodą. Wody Polskie zaznaczają, że przy takim kryzysie niemal 40-milionowe państwo musi działać wspólnie. Pierwszy plan przeciwdziałania skutkom suszy został przyjęty w 2021 r., a obecnie trwa jego aktualizacja.
Kierunki, które wynikają z mechanizmów opisanych wyżej, układają się w logiczny ciąg. Renaturyzacja cieków przywraca rzekom naturalne zakola i kontakt z doliną, co zwiększa zasilanie podziemne. Mała retencja korytowa zatrzymuje wodę tam, gdzie powstaje. Spowolnienie odpływu zlewniowego dotyczy lasów, łąk i gleb zdolnych do wchłaniania wody. Zmiana funkcji melioracji sprowadza się do tego, by rowy nie tylko odwadniały, lecz w razie potrzeby także piętrzyły.
Źródła
- Susza hydrologiczna w Polsce. Jak wpływa na rzeki i zbiorniki retencyjne? – Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie – Portal Gov.pl, źródło: https://www.gov.pl/web/wody-polskie/susza-hydrologiczna-w-polsce-jak-wplywa-na-rzeki-i-zbiorniki-retencyjne (dostęp: 2026-11-02)
- Susza / Drought, źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Susza (dostęp: 2026-11-02)
W procesie przygotowania tekstu korzystaliśmy z narzędzi generatywnej AI. Przed publikacją artykuł sprawdziła i zweryfikowała redakcja.
Od 2024 roku ecovibes.pl dostarcza rzetelnej wiedzy z zakresu przyrody, ekologii oraz zielonej transformacji. Odcinamy się od greenwashingu i obietnic bez pokrycia – stawiamy na twarde dane, sprawdzone porady i niezależne ekologiczne rankingi. Prześwietlamy rynek konsumencki, ale wychodzimy też znacznie dalej: analizujemy nowoczesne ekologiczne budownictwo, zrównoważoną produkcję przemysłową oraz innowacje materiałowe. Jako portal działający w strukturach grupy medialnej obecnej na rynku od 2023 roku, gwarantujemy pełną niezależność merytoryczną oraz praktyczną wiedzę zarówno dla gospodarstw domowych, jak i dla sektora biznesowego.